Վարդան Մամիկոնյան
ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆ՝ ՉԻՆԱՑԻ ԵՎ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐԻ ՓԱՌԱՎՈՐ ԶԱՎԱԿԸ
ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏ
Մեր թվարկության 1–5-րդ դարերում Հայաստանը գտնվում էր Արշակունիների արքայատոհմի իշխանության ներքո։ 4-րդ դարից սկսած՝ հայկական ազնվական Մամիկոնյան տոհմը կարևոր դեր խաղաց երկրի պատմության մեջ՝ մի քանի դար շարունակ զբաղեցնելով գերագույն զորավարի պաշտոնը։ Հայկական պատմական աղբյուրների համաձայն՝ Մամիկոնյան տոհմը ծագել է խորհրդավոր «Չենաստանից», որը շատ հետազոտողների կարծիքով Չինաստանն է։ Պատմիչներ, այդ թվում՝ Մովսես Խորենացի, արձանագրել են, որ Մամիկոնյան տոհմի նախահայր Մամգունը Հայաստան է ժամանել հայոց արքա Տրդատ Գ-ի օրոք (287–330 թթ.) և ստացել հողեր ու իշխանություն։
Մամիկոնյան տոհմի նշանավոր ներկայացուցիչ Վարդան Մամիկոնյանը Հայաստանի ամենասիրված պատմական հերոսներից մեկն է։ Նա հայտնի է հայ ժողովրդի՝ օտար ճնշման դեմ մղած պայքարը գլխավորելու համար։ 451 թվականին նա առաջնորդեց Ավարայրի ճակատամարտը, որտեղ հերոսաբար զոհվեց և հետագայում սրբադասվեց։ Մամիկոնյան տոհմը վճռորոշ դեր է ունեցել Հայաստանի պատմության մեջ՝ մեծ ներդրում ունենալով երկրի անկախության և ժողովրդի ազատության պահպանման գործում։
Որոշ գիտնականներ ենթադրում են, որ Հայաստանի Մամիկոնյան տոհմի նախնիները կարող են սերած լինել չինական Մա Չաոյի տոհմից։ Այս պատմական կապը ոչ միայն խոր ազդեցություն է ունեցել հայկական քաղաքակրթության շարունակականության և զարգացման վրա, այլև յուրահատուկ ռոմանտիկ երանգ է հաղորդել Չինաստանի և Հայաստանի պատմական հարաբերություններին։
ՉԻՆ-ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
Չինաստանն ու Հայաստանը հնագույն քաղաքակրթություններ են՝ հարուստ պատմությամբ։ Դարերի ընթացքում երկու երկրների միջև ձևավորվել են ամուր տնտեսական, մշակութային և բարեկամական կապեր։ Բարձրավանդակի վրա գտնվող Հայաստանը պատմականորեն եղել է միջազգային առևտրի կարևոր հանգույց, որի տարածքով անցել է հայտնի Մետաքսի ճանապարհը։
1992 թվականի ապրիլի 6-ին Չինաստանն ու Հայաստանը հաստատեցին դիվանագիտական հարաբերություններ։ Անցած տասնամյակների ընթացքում երկու երկրների միջև բարեկամական համագործակցությունը տվել է նշանակալի արդյունքներ։ 2015 թվականի մարտի 26-ին երկու երկրները հրապարակեցին համատեղ հայտարարություն՝ ուղղված Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև բարեկամական համագործակցության հետագա զարգացմանն ու խորացմանը։ Հայտարարության մեջ ընդգծվում էր, որ «կողմերը շարունակելու են փոխադարձ հարգանքի և հավասարության վրա հիմնված հարաբերությունները, ինչպես նաև անշեղորեն ընդլայնելու են համագործակցությունը քաղաքական, տնտեսական, առևտրային, մշակութային և այլ ոլորտներում՝ նպաստելով բարեկամական համագործակցության խորացմանը և երկու ժողովուրդների բարօրությանը»։
2022 թվականի ապրիլի 6-ին Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինը և Հայաստանի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը փոխանակեցին շնորհավորական ուղերձներ՝ երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 30-ամյակի առթիվ։
«ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆ» ՆԱԽԱԳԻԾ
Նախագիծը նախաձեռնվել է Չին-հայկական հարաբերությունների տարածաշրջանային զարգացման հիմնադրամի և նրա գործընկերների՝ Երևանի պետական թատրոնի և կինոյի ինստիտուտի, ինչպես նաև Շանհայի ավիացիոն համալսարանի հումանիտար գիտությունների ինստիտուտին կից Հարավային Կովկասի ուսումնասիրման կենտրոնի կողմից։
Նախագծի առանցքում Մամիկոնյանների տոհմի պատմական ավանդությունն է, որի հիման վրա նախատեսվում է ստեղծել վավերագրական ֆիլմ։ Նախագիծը կօգտագործի համացանցի հնարավորությունները՝ ներգրավելով նոր մեդիա հարթակներ, միկրոֆիլմեր, կարճ տեսանյութեր և այլ ձևաչափեր՝ պատմությունը լայն հանրությանը հասանելի դարձնելու և դրա մասին տեղեկացվածությունը բարձրացնելու նպատակով։
ՆԱԽԱԳԾԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ
Այս մշակութային նախագիծը նպատակ ունի խթանել Չինաստանի և Հայաստանի միջև մշակութային փոխանակումները՝ հնարավորություն տալով ավելի շատ մարդկանց ճանաչել և հիշել այս պատմությունը, ինչպես նաև քաղել դրանից դասեր՝ երկու երկրների միջև փոխըմբռնումն ու բարեկամությունը խորացնելու համար։
Միաժամանակ, նախագիծը կնպաստի մշակութային արդյունաբերության զարգացմանը, երկու երկրների միջև տնտեսական և առևտրային համագործակցության հետագա ընդլայնմանը և փոխշահավետ սոցիալական ու տնտեսական արդյունքների ձեռքբերմանը։
***
Այս էջում ներկայացված է «Վարդան Մամիկոնյան» ամսագրի մի մասը։ Ամբողջական տարբերակը կհրապարակվի մինչև 2026 թվականի հունիսի 15-ը։
Հայ-չինական գիտամշակութային «Վարդան Մամիկոնյան» ամսագրի առաջին համարը նվիրված է հայ և չին ժողովուրդների միջև պատմական ու մշակութային կապերին։ Ամսագրի կենտրոնում Մամիկոնյանների տոհմն է, նրանց ծագման վերաբերյալ պատմական տեղեկությունները, ինչպես նաև Վարդան Մամիկոնյանի կերպարը, Ավարայրի ճակատամարտը և Վարդանանց հերոսների հիշատակը։ Հրապարակումներում ներկայացված են նաև Հայաստանի և Չինաստանի բարեկամական հարաբերությունները, երկու ժողովուրդների մշակութային ընդհանրությունները և Հայաստանի պատմամշակութային արժեքները։